[Tambay] Sa usaping West Philippine Sea, kanino ka panig?

Hindi namin nagugustuhang mga tambay ang tabas ng dila nung bagong ambassador ng embahada ng China sa Maynila. Kung medyo píno ang courting amba, ang humalíli ay astang tigasin. Hindi siya diplomatiko, at bawat kibót ay could reklamo kapag tingin niya’y maaagrabyádo ang dambuhalang bansa nila.

Oo na, oo na, trabaho ‘yun ni Amba. Dahil nga kinatawan siya ng China dito sa atin, pananagutan niya ang mga galaw ng bansa niya, lalo na d’yan sa pilit nilang pag-angkin sa halos buong South China Sea, maging ang bahagi ng West Philippine Sea. 

Dati rin namang nakikipag sagutan ang embahada nila at dinedepensahan ang mga kabulastugán nila tuwing nanghihimasok sa lugar natin. Pero, ngayon, could tonong pagbabanta ang pahayag ng gobyerno nila. Sabihin ba namang, “A phrase of recommendation to related people within the Philippines: instantly cease making provocations and cease complicated proper and flawed, or they might pay the value for what they did.” 

Maaaring ito ay isang kaso ng “misplaced in translation,” pero para sa tambay na ito, pananakot ng maton ang courting ng assertion nila. Parang bagáng sinabing, “Pagbabayaran ‘nyo nang malaki iyang ginagawa ninyo.” At ang tinutukoy nila ay mga opisyal ng gobyerno ng Pilipinas.

Uminit pa lalo ang ulo ko nung makalipas ang ilang araw ay napanood ko ang harapan nina Senadora Risa Hontiveros at Senador Rodante Marcoleta. At pagkatapos nila, nagsalita rin sila Senador Erwin Tulfo at Senador Robinhood Padilla.

Pinagsabihan na ako ng mga kapwa kong tambay na tigilan ko na ‘yung panonood ng mga debate sa Senado dahil nga tumataas ang presyon ko at nakasasama sa aking kalusugan. Kasi nga, habang nanonood, nanggigigil ako at gusto kong manabunot, pero ’di ko magawa.

Naunawaan ko naman na could kaniyá-kaniyáng pananaw ang mga mambabatas natin. Naniniwala ako sa halaga ng could mga salungat na boses sa Kongreso. Ang matino, makabuluhan, makatuwiran, at makatotohanan na diskurso ay haligi ng demokrasya.

Wala namang taasan ng boses at naging magalang sa isa’t isa sina Hontiveros at Marcoleta noong balitaktákan nila sa Senado. Naging plataporma ng China si Marcoleta. Naikuwento ng senador na naimbita uncooked siya ni Amba ng China at ito ang mga nasabi sa kanya. Inisa-isa ni Marcoleta ang mga argumento ng China. Sa pananaw ng isang hamak na tambay na tulad ko, suwák na suwák ang sinabi ng senador — sulit ang panahon ng amba ng China sa miting niya sa senador.

Pagkatapos nina Marcoleta at Hontiveros, nagsalita naman si Tulfo. Sa maalab na paghahayag, kinutyâ niya ang China. Partikular niyang tinuligsa ang pagpuna ng China sa freedom of expression at freedom of speech, dalawang prinsipyong nabanggit ng embahada at iba pang pambansang tagapagsalita nito. 

Tama ang itinumbok ni Tulfo. Walang karapatang mag-lecture ang China tungkol sa freedoms kung sa bansa nila mismo ay hindi ito pinaiiral. Might kinalalagyan ang mga kritiko sa bansa nila. Ang mga sumasalungat sa opisyal na linya ng gobyerno ay naglalahong parang bula.

Gusto ninyo ba ng katibayan? Tanungin natin si Amba kung maaaring pag-usapan ng karaniwang tao sa China o kaya sa media nila ang nangyari noong 1989 sa Tiananmen Sq.. Sa katunayan, merong tinaguriang “Three Ts” na ipinagbabawal mabanggit: Taiwan, Tibet, Tiananmen 1989 bloodbath. Censored sa bansa nila ang lahat ng usapin ukol sa mga matter na ‘yan.

Pero lumilihis ako sa ikinukuwento ko.

Nung si Senador Padilla na ang nagsalita, naiyak ako. Hindi sa lungkot, at hindi sa tuwa. Naluha ako sa pagtantong ang hirap mong mahalin ng Pilipinas.

Halos pareho ang argumento nina Padilla at Marcoleta. Bihasa lang talaga si Padilla pagdating sa pagbabasa ng script. Naguluhan ako sa  lohika ng senador, kung lohika ngang maitatawag ‘yun. Pero ang isa sa mga pagkakaunawa ko ay inilaglag niya si Commodore Jay Tarriela dahil daw sa memes na ginamit nito sa isang pagsasalita sa isang educational discussion board. Doon kasi sa mga drawing sa slideshow ipinakita ang itsurang galit ang pangulo ng China na si Xi Jinping.

Expensive Senator Padilla, hindi mo naman po kailangan sumang-ayon kay Commodore, pero ipaglaban mo naman ang karapatan niyang magsalita. Hindi “will get” ng China ang freedom of speech, kahit na ginagamit nila ang mga ganitong expression. Iba ang konsepto nila ng “freedom,” at, maniwala po kayo, Ginoong Senador, kabaligtarán ito ng nakagisnan nating tunay na kalayaan. Bawal sa bansa nila ang kumontra sa partido — iisa ang Chinese language Communist Social gathering at ang gobyerno. 

Si Marcoleta at si Padilla ay kasama sa siyam na senador na hindi pumirma sa resolusyong tumutuligsa sa pagkasanggano ng embahada ng Beijing. Sigurado akong mayroon sila private na mga dahilan. Pero sa mga ganitong pagkakataon, hindi ba nila kayang kumampi sa kapwa Filipino? Sa China pa sila pumanig.

Pagdating sa isyu ng panghihimasok at marahas na pag-angkin ng China sa West Philippine Sea, dapat magkaisa ang mga Filipino. Hindi para makipag-áway o makipagbakbakan, kasi siguradong bugbóg ang aabutin natin at hindi tayo mananalo sa China. Gayumpamán, kahit “in opposition to the chances,” depensahan natin ang atin. 

Totoo namang nagsabi si Marcoleta at Padilla na hindi sila sang-ayon sa ginagawang pambu-bully ng China sa mga sundalo, coast guard, at mangingisda natin. Gusto uncooked nilang hanapan ng solusyon. Ayun naman pala, mga ginoong senador, pero sa paghahanap ng remedyo, nasaang panig ba kayo?

Palaisipan ngayon sa nagmamarunong na tambay na ito kung tanggap ba ni Marcoleta, Padilla, at iba pang senador ang 2016 Hague arbitral ruling on the West Philippine Sea.

Sa kuwentuhan naming mga tambay, could nakaalala sa nangyari noong gabi ng September 2, 2023, sa Araneta Coliseum. Laban ng Gilas Pilipinas kontra China sa FIBA World Cup, at nanalo ang mga Filipino, 96-75. Makasaysayan dahil matagal-tagal nang hindi tinatalo ng ‘Pinas ang China sa basketball. 

Malinaw pa sa isip ko ang mga larawan ng ilang senador na nanood nung laro na nakasuot ng terno-ternong West Philippine Sea t-shirts. Sa pics, halatang todo-sigaw ang mga mambabatas para sa Gilas. Nanggagalaíti ang mga ugat sa leeg nila.

Doon sa grupong ‘yun na nanood ng Gilas noong 2023, hindi rin pumirma sa Senate decision sina Joel Villanueva, Ronald dela Rosa, at Bong Go. Sa basketball, todo-suporta sila; sa Senado, wait muna ba at pag-iisipan pa?

Di ba sure or no lang ang sagot d’yan? Sa usaping West Philippine Sea, kanino ka panig, sa China o Pilipinas? – Rappler.com

Si Chito de la Vega ay tambay ng Rappler dalawang beses kada buwan. Kasama rin siya sa mga anchor-host ng programang Balita Kwento Serbisyo ng DZME 1530.